TRAMVAY PROBLEMİ

12 dk okuma süresi


Abone ol
0

Bu deneyi büyük ihtimalle çoğumuz duymuştur veya görmüştür. Sosyal medyada, dergilerde ve internet forumlarında sıkça görebileceğiniz bir düşünce deneyidir. Düşünce deneyleri bazı durumlardan dolayı yapılamayacak deneylerin düşünsel olarak yapılabilmesine, deney süresinde ve sonucunda ne olacağını tahmin etmekdir diyebiliriz. Maxwell’in cini, Laplace’ın şeytanı, Schrödinger’in kedisi, Newton’un kovası ve ikizler teorisi bu deneylere örnektir. Bu deneylerin bazıları aslında gerçek hayatta yapılabilir, tramvay deneyi gibi; fakat bu deney etik olmayacağından ve insan canını tehlikeye atacağından dolayı yapılamaz ve bu durumda düşünsel olarak sonucu tahmin etmeye çalışılır.

Deneye gelecek olursak bir rayda freni patlamış bir tren hızla ilerlemektedir. Trenin yolunun üstünde bir makas vardır. Makasın bir ucunda her şeyden habersiz bir insan diğer ucunda ise yine her şeyden habersiz beş insan bulunmaktadır. Siz de makas kontrolcüsünün olduğu yerdesiniz bir karar vermeniz gerekiyor; ya beş insan ölecek ya da sadece bir insan ölecek. Deney insanlara sorulunca genel olarak alınan cevap bir insanı öldürme yönünde oluyor. Bu durumda beş insanın canı bir insanın canından daha değerli oluyor. Şimdi biz bu konuya farklı bakış açılarından bakalım:

  • Bu deneyin anlatılan bir başka türünde insanlar raya bağlıdır; fakat biz bağlı olmadığını düşünelim. Çünkü insanlar bağlı olursa ikisinden birini seçmek zorundasınız. Fakat bağlı değilse, eğer ki insanlara sesinizi duyurabileceğiniz bir yerdeyseniz bağırıp raylardan çekilmelerini sağlayabilirsiniz ve kimse ölmemiş olur. Tabi makinist treni durduramazsa eğer ki yolcu treni ise çok daha fazla insan ölür. Yolcu treni değil yük treni ise makinist ve tren görevlileri ölür yine ölümü engelleyemezsiniz.
  • Başka bir seçenekte tehlikedeki insanları iki ayrı ırktan düşünelim ve siz de bir insanın olduğu ırktansınız. Diyebilirsiniz ki ırkın ne önemi var; fakat bazı insanlar öyle düşünmüyor. Eğer ki o makası değiştirecek olan Hitler olsaydı bir insan Alman ırkından olsa ve diğer tarafta başka bir ırktan insanlar olsa büyük ihtimalle Hitler Almanı kurtarırdı.
  • Irkları işin içine karıştırmazsak onun yerine beş tane dünya için bir işe yaramayacak kişiler ve diğer tarafa da bir tane insan koyalım; fakat bu insan önemli bir bilim insanı olursa, bu bilim insanının Dünya için çok önemli bir buluş yapacağını ve bu sayede milyonlarca insanın hayatını kurtaracağını bilseniz o zaman görüşünüz bilim insanını kurtarmak yönünde olabilir; çünkü bu insanın kurtulması milyonlarca insanın kurtulmasını sağlayacaktır. En başta insanların sayısı için beş kişiyi kurtarırdınız; çünkü beş kişinin canı bir kişinin canından daha değerli diye düşünmüştünüz. Bu durumda ise bir kişinin canı milyonlarca kişiye deva olacağı için milyonlarca insan da mantıken beş kişiden daha önemlidir.
  • Bir başka durumu incelersek ve bu durumda ise bir insanın yerinde oğlunuz, babanız, anneniz veya kardeşiniz var. Diğer tarafta ise tanımadığınız beş insan var. Burada büyük bir çelişkiye düşebilirsiniz belki, belki de hiç düşünmeden ailenizden birini kurtarırsınız. Bu deney diğerlerdinden daha da zordur; çünkü işin içine akrabalık giriyor. Bu konu 2003 yılında çekilen Most isimli Çek yapımı kısa filmde işleniyor. Filmin süresi 30 dakikadır ve Youtube’ da bulabilirsiniz, izlemenizi tavsiye ederim.

Gördüğünüz gibi bu düşünce deneyine birçok değişken ekleyip, çıkartabilirsiniz ve deneye verilecek tepkilerle sonuçları değiştirebilirsiniz.


Beğendin mi? Arkadaşlarınla da Paylaş!

0

BU İÇERİĞE EMOJİYLE TEPKİ VER!

Mükemmel Mükemmel
0
Mükemmel
Çok Güzel Çok Güzel
0
Çok Güzel
Güzel Güzel
0
Güzel
Sasirtici Sasirtici
0
Sasirtici
Kötü Kötü
0
Kötü
Baya Kötü Baya Kötü
0
Baya Kötü
Çöp Çöp
0
Çöp
Furkan Karakaş
Tarih, Teknoloji, Araba, ve Havacılık meraklısı.

0 Yorum

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir